1 września 1939 - wybuch II wojny światowej (data i przebieg)

1 września 1939 roku hitlerowskie Niemcy zaatakowały Polskę, rozpoczynając II wojnę światową. Symbolami tego dnia stały się Westerplatte i zbombardowany Wieluń.

Najważniejsze fakty w pigułce

Data	1 września 1939
Agresor	III Rzesza (Niemcy)
Symbole	Westerplatte, Wieluń
17 września	agresja ZSRR na Polskę

Przebieg

• Nad ranem Niemcy uderzyły z lądu, morza i powietrza (m.in. ostrzał Westerplatte przez pancernik Schleswig-Holstein).
• Wieluń został zbombardowany jako jedno z pierwszych miast.
• Rozpoczęła się kampania wrześniowa - obrona Polski przed przeważającymi siłami.
• 17 września 1939 Polskę zaatakował od wschodu ZSRR (zgodnie z paktem Ribbentrop–Mołotow).

Co poprzedziło atak

Drogę do wojny otworzył pakt Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku, układ o nieagresji między III Rzeszą a ZSRR. Jego istotą był tajny protokół dodatkowy, dzielący Europę Środkową na strefy wpływów. Polska znalazła się w nim podzielona wzdłuż linii rzek Narew, Wisła i San.

Bez tego porozumienia Hitler nie mógł zaatakować, bo groziła mu wojna na dwa fronty. Podpisanie paktu przesądziło o terminie ataku w ciągu tygodnia.

Pretekstem stała się prowokacja gliwicka z 31 sierpnia: przebrani w polskie mundury funkcjonariusze SS zaatakowali niemiecką radiostację w Gliwicach, żeby przedstawić agresję jako odpowiedź na polską napaść.

Przebieg kampanii wrześniowej

Niemcy zastosowali wojnę błyskawiczną: skoncentrowane uderzenia broni pancernej wspierane z powietrza, mające przeciąć front i okrążyć broniące się jednostki, zamiast zdobywać teren metr po metrze.

• Bitwa nad Bzurą (9-22 września) - największa bitwa kampanii i jedyne polskie natarcie na dużą skalę. Zatrzymała niemiecki marsz na Warszawę na kilka dni.
• Obrona Westerplatte - załoga składnicy tranzytowej broniła się siedem dni zamiast planowanych dwunastu godzin.
• Obrona Warszawy trwała do 28 września, mimo bombardowań i braku wody.
• Hel skapitulował 2 października, a ostatnia bitwa pod Kockiem zakończyła się 6 października.

17 września Armia Czerwona wkroczyła do Polski od wschodu, realizując tajny protokół. Rząd polski przekroczył granicę rumuńską, gdzie został internowany.

Dlaczego Polska przegrała

• Przewaga materiałowa i liczebna Niemiec, zwłaszcza w lotnictwie i broni pancernej.
• Atak z trzech stron od pierwszego dnia: z Prus Wschodnich, Śląska i Słowacji, przy granicy długiej na ponad 1600 kilometrów.
• Druga agresja 17 września, która przekreśliła plan obrony na tak zwanym przedmościu rumuńskim.
• Brak realnej pomocy sojuszników. Francja i Wielka Brytania wypowiedziały Niemcom wojnę 3 września, ale nie podjęły ofensywy na zachodzie. Okres ten nazwano dziwną wojną.

Kampania trwała ponad pięć tygodni, dłużej niż późniejsza obrona Francji, która dysponowała znacznie większymi siłami.

Co z tego jest na maturze

Pewne są daty 1 i 17 września oraz rola paktu Ribbentrop-Mołotow. Punktowanym szczegółem jest tajny protokół, bo to on tłumaczy podwójną agresję.

Najczęstszym zadaniem otwartym jest ocena przyczyn klęski, gdzie liczy się wskazanie zarówno przewagi przeciwnika, jak i braku pomocy sojuszniczej. Trzecim stałym wątkiem są symbole oporu: Westerplatte, Wieluń jako pierwsze zbombardowane miasto i obrona Warszawy.

Najczęstsze pytania

Kiedy wybuchła II wojna światowa?

1 września 1939 roku.

Co wydarzyło się 1 września 1939 roku?

Niemcy zaatakowały Polskę, rozpoczynając II wojnę światową.

Kto zaatakował Polskę 1 września 1939?

III Rzesza (hitlerowskie Niemcy).

Gdzie padły pierwsze strzały?

Na Westerplatte; jako jedno z pierwszych miast zbombardowano Wieluń.

Co to była kampania wrześniowa?

Obrona Polski przed niemiecką (a od 17 września także radziecką) agresją we wrześniu i październiku 1939 roku.

Co wydarzyło się 17 września 1939?

Na Polskę napadł od wschodu ZSRR, zgodnie z paktem Ribbentrop–Mołotow.

Czym był pakt Ribbentrop-Mołotow?

Układem o nieagresji między III Rzeszą a ZSRR z 23 sierpnia 1939 roku. Jego tajny protokół dzielił Europę Środkową na strefy wpływów i przesądził o podwójnej agresji na Polskę.

Czym była prowokacja gliwicka?

Upozorowanym przez SS atakiem na niemiecką radiostację w Gliwicach 31 sierpnia 1939 roku. Napastnicy przebrani byli w polskie mundury, żeby przedstawić agresję jako odwet.

Jaka była największa bitwa kampanii wrześniowej?

Bitwa nad Bzurą, toczona od 9 do 22 września, jedyne polskie natarcie na dużą skalę.

Jak długo broniło się Westerplatte?

Siedem dni, zamiast planowanych dwunastu godzin.

Kiedy skapitulowała Warszawa w 1939 roku?

28 września. Ostatnia bitwa kampanii, pod Kockiem, zakończyła się 6 października.

Czy Polska dostała pomoc od sojuszników?

Nie. Francja i Wielka Brytania wypowiedziały Niemcom wojnę 3 września, ale nie podjęły ofensywy. Okres ten nazwano dziwną wojną.

Dlaczego Polska przegrała kampanię wrześniową?

Złożyły się przewaga materiałowa Niemiec, atak z trzech stron, agresja ZSRR 17 września i brak realnej pomocy sojuszników.