Solidarność i stan wojenny - daty, przyczyny i skutki

Solidarność to niezależny związek zawodowy powstały w 1980 roku, który stał się wielkim ruchem społecznym przeciw komunistycznej władzy w PRL. W odpowiedzi władze wprowadziły 13 grudnia 1981 roku stan wojenny.

Najważniejsze fakty w pigułce

Powstanie Solidarności	1980 (po strajkach sierpniowych)
Przywódca	Lech Wałęsa
Stan wojenny	13 grudnia 1981
Wprowadził	gen. Wojciech Jaruzelski

Jak powstała Solidarność

• W sierpniu 1980 wybuchły masowe strajki (m.in. w Stoczni Gdańskiej).
• Podpisano porozumienia sierpniowe - władza zgodziła się na powstanie niezależnych związków zawodowych.
• Tak narodziła się „Solidarność" z Lechem Wałęsą na czele - ruch liczący miliony ludzi.

Stan wojenny

• 13 grudnia 1981 gen. Wojciech Jaruzelski ogłosił stan wojenny.
• Zawieszono działalność Solidarności, internowano tysiące działaczy, ograniczono swobody, na ulice wyjechały czołgi.
• Stan wojenny zniesiono w 1983 r., ale opór trwał w podziemiu.

Co doprowadziło do Sierpnia 1980

Strajki nie wybuchły nagle. Poprzedziły je trzy fale protestów, za każdym razem kończące się inaczej.

• Poznań 1956 - strajk i demonstracje stłumione wojskiem, dziesiątki zabitych.
• Grudzień 1970 na Wybrzeżu - protesty przeciw podwyżkom cen, strzelanie do robotników, ponad czterdzieści ofiar.
• Czerwiec 1976 w Radomiu i Ursusie - po represjach powstał KOR, Komitet Obrony Robotników, który po raz pierwszy połączył środowisko inteligenckie z robotniczym.

Bezpośrednim zapalnikiem w 1980 roku były podwyżki cen mięsa, a punktem zwrotnym zwolnienie Anny Walentynowicz ze Stoczni Gdańskiej. Nowością wobec poprzednich protestów była taktyka: zamiast wychodzić na ulice, gdzie wcześniej padały strzały, robotnicy zostali w zakładach, co uniemożliwiło rozbicie protestu siłą.

Ważnym tłem był też wybór Karola Wojtyły na papieża w 1978 roku i jego pielgrzymka do Polski rok później, która pokazała ludziom skalę ich własnej liczebności.

Porozumienia sierpniowe i karnawał Solidarności

31 sierpnia 1980 podpisano w Gdańsku porozumienie, w którym władza zgodziła się na niezależne, samorządne związki zawodowe, prawo do strajku, ograniczenie cenzury i transmisję mszy w radiu. Było to bez precedensu w całym bloku wschodnim.

Zarejestrowana w listopadzie Solidarność w szczytowym momencie liczyła około 10 milionów członków, czyli mniej więcej co czwartego mieszkańca kraju. Okres od sierpnia 1980 do grudnia 1981 nazywa się karnawałem Solidarności: czasem jawnego działania, wydawnictw bez cenzury i realnego pluralizmu.

Stan wojenny

13 grudnia 1981, w nocy z soboty na niedzielę, gen. Wojciech Jaruzelski ogłosił wprowadzenie stanu wojennego przez utworzoną poza konstytucją Wojskową Radę Ocalenia Narodowego.

• Internowano około 10 tysięcy działaczy, zawieszono związki i organizacje.
• Wprowadzono godzinę milicyjną, cenzurę korespondencji, zakaz zgromadzeń i przemieszczania się między województwami. Odłączono telefony.
• Zmilitaryzowano zakłady pracy, a strajk oznaczał odpowiedzialność jak za dezercję.
• Najkrwawszym wydarzeniem była pacyfikacja kopalni Wujek 16 grudnia 1981, gdzie zginęło dziewięciu górników.

Stan wojenny zawieszono 31 grudnia 1982 i zniesiono 22 lipca 1983, ale represje trwały dalej, a Solidarność działała w podziemiu, wydając prasę i organizując pomoc dla rodzin uwięzionych.

Droga do 1989 roku

Stan wojenny stłumił ruch, ale nie rozwiązał problemów, które go wywołały. Gospodarka pogrążała się dalej, a sankcje gospodarcze Zachodu pogłębiały kryzys. W 1983 roku Lech Wałęsa otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla, co utrwaliło międzynarodowe poparcie dla opozycji.

Punktem bez powrotu było zabójstwo księdza Jerzego Popiełuszki w 1984 roku. Kolejne fale strajków w 1988 roku zmusiły władze do rozmów, które doprowadziły do obrad Okrągłego Stołu i wyborów 4 czerwca 1989.

Znaczenie

1. Solidarność pokazała siłę zorganizowanego, pokojowego oporu i stała się wzorem dla opozycji w innych krajach bloku.
2. Stan wojenny opóźnił zmiany o osiem lat, ale ich nie zatrzymał.
3. Polska zapoczątkowała upadek komunizmu w Europie Środkowej, który w 1989 roku objął kolejne kraje.

Co z tego jest na maturze

Pewne są daty powstania Solidarności i wprowadzenia stanu wojennego oraz nazwiska Wałęsy i Jaruzelskiego. Punktowanym szczegółem jest WRON jako organ pozakonstytucyjny i kopalnia Wujek.

Najczęstszym zadaniem otwartym jest ocena decyzji o wprowadzeniu stanu wojennego, gdzie oczekuje się przedstawienia obu stanowisk: argumentu o zapobieżeniu interwencji radzieckiej oraz argumentu o obronie władzy własnego aparatu. Trzeci wątek to ciąg protestów 1956, 1970, 1976, 1980 jako narastająca sekwencja.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstała Solidarność?

W 1980 roku, po strajkach sierpniowych i porozumieniach sierpniowych.

Co to była Solidarność?

Pierwszy w bloku wschodnim niezależny związek zawodowy, który stał się wielomilionowym ruchem społecznym przeciw władzy w PRL.

Kto był przywódcą Solidarności?

Lech Wałęsa.

Kiedy wprowadzono stan wojenny?

13 grudnia 1981 roku.

Kto wprowadził stan wojenny?

Generał Wojciech Jaruzelski.

Dlaczego wprowadzono stan wojenny?

Aby zdławić Solidarność i społeczny opór wobec komunistycznej władzy.

Ile trwał stan wojenny?

Od 13 grudnia 1981 roku; zawieszono go 31 grudnia 1982 i zniesiono 22 lipca 1983.

Ilu członków liczyła Solidarność?

W szczytowym momencie około 10 milionów, czyli mniej więcej co czwartego mieszkańca Polski.

Czym były porozumienia sierpniowe?

Podpisaną 31 sierpnia 1980 roku umową, w której władza zgodziła się na niezależne związki zawodowe, prawo do strajku i ograniczenie cenzury. Nie miało to precedensu w bloku wschodnim.

Czym była WRON?

Wojskową Radą Ocalenia Narodowego, utworzonym poza konstytucją organem, który formalnie sprawował władzę w stanie wojennym.

Co się stało w kopalni Wujek?

16 grudnia 1981 roku podczas pacyfikacji strajku zginęło dziewięciu górników. To najkrwawsze wydarzenie stanu wojennego.

Ilu działaczy internowano?

Około 10 tysięcy osób w pierwszych tygodniach stanu wojennego.

Jakie protesty poprzedziły Solidarność?

Poznań 1956, Grudzień 1970 na Wybrzeżu i Czerwiec 1976 w Radomiu oraz Ursusie, po którym powstał KOR.

Dlaczego w 1980 roku robotnicy strajkowali w zakładach, a nie na ulicach?

Bo wcześniejsze protesty uliczne, zwłaszcza w 1970 roku, kończyły się strzelaniem do demonstrantów. Strajk okupacyjny uniemożliwiał rozbicie protestu siłą.

Kiedy Lech Wałęsa dostał Nobla?

W 1983 roku, co utrwaliło międzynarodowe poparcie dla polskiej opozycji.