Ile było rozbiorów Polski? Trzy: 1772, 1793, 1795

Rozbiory Polski to trzy podziały terytorium Rzeczypospolitej dokonane przez Rosję, Prusy i Austrię w latach 1772, 1793 i 1795. W ich wyniku Polska na 123 lata zniknęła z mapy Europy. To jeden z najważniejszych tematów maturalnych.

Najważniejsze fakty w pigułce

Rozbiór	Rok	Zaborcy
I rozbiór	1772	Rosja, Prusy, Austria
II rozbiór	1793	Rosja, Prusy
III rozbiór	1795	Rosja, Prusy, Austria

Przyczyny rozbiorów

Słabość ustroju - liberum veto i wolna elekcja paraliżowały państwo.
Ingerencja sąsiadów - Rosja, Prusy i Austria wykorzystywały wewnętrzne spory.
Próby reform (Konstytucja 3 maja 1791) spotkały się z reakcją zbrojną i konfederacją targowicką.

I rozbiór Polski (1772)

Traktat rozbiorowy podpisano w Petersburgu 5 sierpnia 1772 roku. Bezpośrednim tłem była konfederacja barska (1768-1772), zawiązana przeciwko rosyjskiej kurateli nad Rzecząpospolitą, oraz wojna rosyjsko-turecka, w której Prusy i Austria zażądały rekompensat za zachowanie równowagi sił.

Rzeczpospolita straciła wtedy około 211 tysięcy kilometrów kwadratowych i mniej więcej jedną trzecią ludności. Austria zajęła Ruś Czerwoną z Lwowem (późniejsza Galicja), Prusy Warmię i Pomorze Gdańskie bez samego Gdańska, Rosja ziemie na wschód od Dźwiny i Dniepru.

Podziału dopełnił sejm rozbiorowy (1773-1775), który pod naciskiem zaborców ratyfikował traktaty. Ten sam sejm powołał jednak Komisję Edukacji Narodowej, pierwsze w Europie ministerstwo oświaty. To jest paradoks, o który często pyta się na maturze: pierwszy rozbiór był zarazem wstrząsem, który uruchomił najpoważniejsze reformy w dziejach Rzeczypospolitej.

II rozbiór Polski (1793)

Drugi rozbiór był odwetem za Konstytucję 3 maja 1791 roku. Reformy Sejmu Czteroletniego znosiły liberum veto i wolną elekcję, czyli dokładnie te mechanizmy, dzięki którym sąsiedzi sterowali polską polityką. W odpowiedzi część magnaterii zawiązała w 1792 roku konfederację targowicką i wezwała wojska rosyjskie.

Po przegranej wojnie w obronie Konstytucji 3 maja (1792) Rosja i Prusy podzieliły kolejne ziemie. Austria, zaangażowana w wojnę z rewolucyjną Francją, nie wzięła w tym rozbiorze udziału i to jedyny taki przypadek. Rzeczpospolita straciła około 308 tysięcy kilometrów kwadratowych, czyli więcej niż w pierwszym rozbiorze.

Ratyfikacji dokonał sejm grodzieński (1793), obradujący w otoczeniu wojsk rosyjskich. Z państwa liczącego przed 1772 rokiem ponad 730 tysięcy kilometrów kwadratowych zostało nieco ponad 200 tysięcy.

III rozbiór Polski (1795)

Ostatni rozbiór był konsekwencją klęski insurekcji kościuszkowskiej (1794). Powstanie pod wodzą Tadeusza Kościuszki, mimo zwycięstwa pod Racławicami, zakończyło się przegraną pod Maciejowicami i rzezią Pragi.

Traktat rozbiorowy zawarto 24 października 1795 roku. Tym razem uczestniczyły wszystkie trzy mocarstwa i podzieliły resztę terytorium. 25 listopada 1795 roku Stanisław August Poniatowski abdykował, co formalnie zamknęło dzieje I Rzeczypospolitej.

Skutki rozbiorów

Brak własnego państwa przez 123 lata, do odzyskania niepodległości 11 listopada 1918 roku.
Trzy różne systemy prawne, szkolne i gospodarcze, których ślady widać w Polsce do dziś, choćby w gęstości sieci kolejowej.
Powstania narodowe jako stała forma oporu: listopadowe (1830), styczniowe (1863) i mniejsze zrywy.
Wielka Emigracja po powstaniu listopadowym i przeniesienie życia politycznego oraz kultury poza kraj.
Ukształtowanie nowoczesnej świadomości narodowej, opartej na języku i kulturze, a nie na istniejącym państwie.

Co z tego jest na maturze

Najczęściej sprawdzane są trzy rzeczy. Po pierwsze kolejność i daty, zwykle w zadaniu na chronologię. Po drugie skład zaborców w każdym rozbiorze, gdzie punktowanym szczegółem jest nieobecność Austrii w 1793 roku. Po trzecie związek przyczynowy między Konstytucją 3 maja, targowicą i drugim rozbiorem, najczęściej w zadaniu ze źródłem albo w wypowiedzi pisemnej.

Warto też umieć wskazać zabory na mapie, bo zadania kartograficzne pojawiają się regularnie.

Najczęstsze pytania

Ile było rozbiorów Polski?

Trzy: w 1772, 1793 i 1795 roku.

Kto dokonał rozbiorów Polski?

Rosja, Prusy i Austria (w II rozbiorze w 1793 r. bez Austrii).

Kiedy był I rozbiór Polski?

W 1772 roku; dokonały go Rosja, Prusy i Austria.

Kiedy był II rozbiór Polski?

W 1793 roku; wzięły w nim udział Rosja i Prusy.

Kiedy był III rozbiór Polski?

W 1795 roku; po nim Rzeczpospolita przestała istnieć.

Co się wydarzyło w 1772 roku?

Doszło do I rozbioru Polski - pierwszego podziału ziem między trzech zaborców.

Co się wydarzyło w 1795 roku?

Nastąpił III rozbiór Polski i całkowity koniec państwa na 123 lata.

Który rozbiór Polski był ostatni?

Trzeci, w 1795 roku - po upadku insurekcji kościuszkowskiej.

Na ile lat Polska zniknęła z mapy?

Na 123 lata, do odzyskania niepodległości w 1918 roku.

Jakie są daty rozbiorów Polski?

5 sierpnia 1772, 23 stycznia 1793 i 24 października 1795 roku.

Który rozbiór był największy?

Drugi, w 1793 roku: Rzeczpospolita straciła wtedy około 308 tysięcy kilometrów kwadratowych, więcej niż w 1772 roku.

Dlaczego Austria nie wzięła udziału w II rozbiorze?

Była zaangażowana w wojnę z rewolucyjną Francją i nie uczestniczyła w podziale z 1793 roku. To jedyny rozbiór bez jej udziału.

Co to była konfederacja targowicka?

Zawiązane w 1792 roku porozumienie części magnaterii przeciwko Konstytucji 3 maja, które wezwało do Polski wojska rosyjskie i otworzyło drogę do II rozbioru.

Kto był ostatnim królem Polski?

Stanisław August Poniatowski. Abdykował 25 listopada 1795 roku, po III rozbiorze.

Jakie były zabory Polski?

Rosyjski, pruski i austriacki. Każdy miał inne prawo, szkolnictwo i politykę wobec Polaków, co widać w różnicach między regionami jeszcze w XX wieku.