Odsiecz wiedeńska (1683) - data, przebieg i znaczenie

Odsiecz wiedeńska to bitwa stoczona 12 września 1683 roku pod Wiedniem, w której wojska polsko-cesarsko-niemieckie pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego rozbiły armię turecką. To jedno z najsłynniejszych zwycięstw w historii Polski.

Najważniejsze fakty w pigułce

Data	12 września 1683
Dowódca sił sprzymierzonych	Jan III Sobieski
Przeciwnik	Imperium Osmańskie (Kara Mustafa)
Symbol	szarża husarii

Tło

Turcja (Imperium Osmańskie) parła na Europę i w 1683 r. obległa Wiedeń - stolicę cesarstwa Habsburgów. Zgodnie z zawartym sojuszem z cesarzem Leopoldem I, z odsieczą ruszył król Polski Jan III Sobieski.

Przebieg

• Wojska sprzymierzone (Polacy, Austriacy, Niemcy) zeszły się pod Wiedniem.
• Kluczowym momentem była potężna szarża husarii z Sobieskim na czele, która rozbiła siły tureckie dowodzone przez wezyra Kara Mustafę.
• Oblężenie zostało przełamane, a armia turecka rozproszona.

Jak doszło do sojuszu

Podstawą było przymierze polsko-austriackie zawarte 31 marca 1683 roku w Warszawie między Janem III Sobieskim a cesarzem Leopoldem I. Umowa przewidywała wzajemną pomoc na wypadek tureckiego ataku na Wiedeń albo Kraków. Sejm ratyfikował ją mimo silnej opozycji stronnictwa profrancuskiego, które wolało sojusz z Francją Ludwika XIV, wtedy nieformalnym sprzymierzeńcem Turcji.

Oblężenie Wiednia rozpoczęło się 14 lipca 1683 roku. Miasto broniło się przez dwa miesiące pod dowództwem Ernsta Rüdigera von Starhemberga, a cesarz opuścił stolicę. Gdy sytuacja stała się krytyczna, Sobieski ruszył na odsiecz z około 25 tysiącami żołnierzy.

Przebieg bitwy

Siły sprzymierzone liczyły łącznie mniej więcej 70 tysięcy ludzi: Polacy, Austriacy oraz kontyngenty bawarski, saski i frankoński. Naczelne dowództwo powierzono Sobieskiemu jako jedynemu koronowanemu władcy na polu bitwy i dowódcy z doświadczeniem w wojnach z Turcją.

Wojska zeszły z Kahlenbergu, wzgórza na północny zachód od Wiednia, rankiem 12 września. Walka trwała cały dzień, a rozstrzygnięcie przyniosła późnym popołudniem szarża jazdy, w tym husarii, uznawana za jedną z największych w dziejach Europy. Armia turecka Kara Mustafy załamała się i rozproszyła, porzucając obóz.

Po bitwie Sobieski wysłał do papieża Innocentego XI list z frazą nawiązującą do słów Cezara, w wersji przypisującej zwycięstwo Bogu. Kara Mustafa został z rozkazu sułtana stracony w Belgradzie w grudniu 1683 roku.

Znaczenie

1. Zatrzymanie ekspansji tureckiej w Europie Środkowej i początek jej trwałego odwrotu.
2. Ogromny prestiż Polski i Sobieskiego w Europie, gdzie zyskał sławę obrońcy chrześcijaństwa.
3. Liga Święta (1684), sojusz Polski, Austrii, Wenecji i później Rosji przeciwko Turcji.
4. Traktat w Karłowicach (1699), w którym Polska odzyskała Podole z Kamieńcem Podolskim.

Skutki dla samej Rzeczypospolitej bywają jednak oceniane krytycznie. Zwycięstwo wzmocniło przede wszystkim Habsburgów, a Polska, wyczerpana wojnami, nie przełożyła prestiżu na trwałe korzyści polityczne. To wątek, który często pojawia się w zadaniach wymagających oceny.

Co z tego jest na maturze

Pewne są data dzienna 12 września 1683 i dowódcy obu stron. Regularnie wraca też pytanie o skutki długofalowe, gdzie punktowane jest rozróżnienie między korzyścią Habsburgów a sytuacją Polski. Trzecim stałym elementem jest husaria jako formacja: warto umieć powiedzieć, czym różniła się od zwykłej jazdy i dlaczego jej szarża była skuteczna akurat w tej bitwie.

Najczęstsze pytania

Kiedy odbyła się odsiecz wiedeńska?

12 września 1683 roku.

Co to była odsiecz wiedeńska?

Bitwa pod Wiedniem, w której wojska sprzymierzone pod wodzą Jana III Sobieskiego rozbiły armię turecką oblegającą miasto.

Kto dowodził wojskami polskimi pod Wiedniem?

Król Jan III Sobieski, który był też naczelnym wodzem sił sprzymierzonych.

Kto wygrał odsiecz wiedeńską?

Wojska sprzymierzone (Polska, Austria, państwa niemieckie); Turcja poniosła klęskę.

Z kim walczono pod Wiedniem?

Z Imperium Osmańskim (Turcją), dowodzonym przez wezyra Kara Mustafę.

Jaką rolę odegrała husaria?

Jej potężna szarża z Sobieskim na czele przełamała siły tureckie i przesądziła o zwycięstwie.

Jakie było znaczenie odsieczy wiedeńskiej?

Powstrzymała ekspansję turecką w Europie i przyniosła Polsce oraz Sobieskiemu sławę „obrońcy chrześcijaństwa".

Kiedy rozpoczęło się oblężenie Wiednia?

14 lipca 1683 roku. Miasto broniło się prawie dwa miesiące, do nadejścia odsieczy 12 września.

Ile wojska miał Sobieski pod Wiedniem?

Około 25 tysięcy żołnierzy polskich. Całość sił sprzymierzonych liczyła mniej więcej 70 tysięcy ludzi.

Skąd nacierały wojska sprzymierzone?

Ze wzgórza Kahlenberg na północny zachód od Wiednia, skąd zeszły rankiem 12 września 1683 roku.

Co się stało z Kara Mustafą?

Po klęsce został z rozkazu sułtana stracony w Belgradzie w grudniu 1683 roku.

Co Polska zyskała po odsieczy wiedeńskiej?

Bezpośrednio prestiż, a w dłuższej perspektywie Podole z Kamieńcem Podolskim, odzyskane traktatem w Karłowicach w 1699 roku. Największym beneficjentem zwycięstwa byli jednak Habsburgowie.