Rewolucja francuska - 14 lipca 1789, Bastylia

Rewolucja francuska wybuchła w 1789 roku i obaliła monarchię absolutną we Francji. Jej symbolicznym początkiem było zdobycie Bastylii 14 lipca 1789 roku. To jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach nowożytnej Europy.

Najważniejsze fakty w pigułce


Wybuch	1789
Symbol	zdobycie Bastylii (14 lipca 1789)
Hasło	Wolność, Równość, Braterstwo
Ustrój obalony	monarchia absolutna

Przyczyny

Kryzys finansowy państwa i wysokie podatki obciążające stan trzeci.
Nierówności społeczne - przywileje szlachty i duchowieństwa kosztem mieszczan i chłopów.
Idee oświecenia (Monteskiusz, Rousseau) podważające absolutyzm.

Przebieg (najważniejsze punkty)

14 lipca 1789 - zdobycie Bastylii (symbol upadku absolutyzmu).
Deklaracja praw człowieka i obywatela (1789) - wolność, równość wobec prawa.
Zniesienie przywilejów feudalnych; z czasem obalenie i stracenie króla Ludwika XVI (1793).
Okres terroru i dalsze przemiany, aż po dojście do władzy Napoleona.

Trzy stany i mechanizm wybuchu

Społeczeństwo francuskie dzieliło się formalnie na trzy stany: duchowieństwo, szlachtę i stan trzeci, do którego należała cała reszta, czyli około 98% ludności. Dwa pierwsze były w znacznej mierze zwolnione z podatków, które w całości obciążały ostatni.

Kryzys finansowy zmusił Ludwika XVI do zwołania Stanów Generalnych w maju 1789 roku, po raz pierwszy od 175 lat. Spór wybuchł natychmiast o sposób głosowania: stanami, co dawało przewagę dwóm uprzywilejowanym, czy głowami, co dawało przewagę licznemu stanowi trzeciemu.

Gdy odmówiono im tego drugiego, przedstawiciele stanu trzeciego ogłosili się Zgromadzeniem Narodowym i złożyli przysięgę w sali do gry w piłkę (20 czerwca 1789), że nie rozejdą się przed uchwaleniem konstytucji. To był właściwy początek rewolucji, wcześniejszy niż Bastylia.

Etapy rewolucji

Rewolucja nie była jednym wydarzeniem, tylko ciągiem faz, w których władzę przejmowały coraz radykalniejsze grupy.

Monarchia konstytucyjna (1789-1792) - Deklaracja praw człowieka i obywatela, zniesienie przywilejów, konstytucja z 1791 roku. Król pozostaje na tronie, ale z ograniczoną władzą. Nieudana ucieczka rodziny królewskiej do Varennes podważa zaufanie do niego.
Republika i terror (1792-1794) - po obaleniu monarchii i straceniu Ludwika XVI (21 stycznia 1793) władzę przejmują jakobini z Maksymilianem Robespierre'em. Komitet Ocalenia Publicznego i gilotyna: dziesiątki tysięcy wyroków, w tym na samych rewolucjonistów. Terror kończy się wraz ze ścięciem Robespierre'a w przewrocie termidoriańskim (lipiec 1794).
Dyrektoriat (1795-1799) - rządy słabe i skorumpowane, chwiejące się między rojalistami a radykałami.
Przewrót 18 brumaire'a (1799) - Napoleon Bonaparte przejmuje władzę, co uznaje się za koniec rewolucji.

Deklaracja praw człowieka i obywatela

Uchwalona 26 sierpnia 1789 roku, jest najtrwalszym dorobkiem rewolucji i najczęściej cytowanym w zadaniach źródłem.

Głosiła, że ludzie rodzą się wolni i równi wobec prawa, że suwerenność należy do narodu, a nie do monarchy, oraz gwarantowała wolność słowa, wyznania i prawo własności. Ograniczenia widać jednak wyraźnie: prawa wyborcze otrzymali początkowo tylko mężczyźni płacący odpowiednio wysokie podatki, a kobiety zostały pominięte, co podnosiła Olimpia de Gouges, zgilotynowana w 1793 roku.

Skutki

Koniec monarchii absolutnej i przywilejów stanowych we Francji, nieodwracalny mimo późniejszej restauracji.
Rozpowszechnienie idei praw człowieka, równości wobec prawa i suwerenności narodu.
Narodziny nowoczesnego nacjonalizmu i pojęcia narodu jako wspólnoty obywateli, a nie poddanych.
Pobór powszechny i armia masowa, która odmieniła sposób prowadzenia wojen w Europie.
Reformy administracyjne: system metryczny, podział na departamenty, Kodeks Napoleona, który obowiązuje w zmienionej formie do dziś.
Dla Polski: nadzieje związane z Legionami Dąbrowskiego i późniejszym Księstwem Warszawskim, choć rachuby na odbudowę państwa okazały się przedwczesne.

Co z tego jest na maturze

Pewne są data, Bastylia, hasło i Deklaracja. Punktowanym szczegółem jest przysięga w sali do gry w piłkę jako właściwy początek oraz rok 1793 jako data stracenia króla.

Najczęstszym zadaniem otwartym jest wyjaśnienie radykalizacji: dlaczego rewolucja zaczęta pod hasłami wolności doszła do terroru. Oczekuje się wskazania wojny z koalicją, zagrożenia zewnętrznego i walki frakcji wewnątrz obozu rewolucyjnego, a nie tylko charakteru Robespierre'a.

Najczęstsze pytania

Kiedy wybuchła rewolucja francuska?

W 1789 roku.

Kiedy zdobyto Bastylię?

14 lipca 1789 roku - to symboliczny początek rewolucji i dziś francuskie święto narodowe.

Co się wydarzyło 14 lipca 1789 roku?

Paryżanie zdobyli Bastylię, co stało się symbolem upadku monarchii absolutnej.

Co symbolizuje zdobycie Bastylii?

Upadek monarchii absolutnej i początek rewolucji francuskiej.

Jakie były przyczyny rewolucji francuskiej?

Kryzys finansowy państwa, nierówności społeczne i idee oświecenia (Monteskiusz, Rousseau).

Jakie były skutki rewolucji francuskiej?

Koniec monarchii absolutnej i przywilejów stanowych oraz rozpowszechnienie idei praw człowieka i równości.

Jakie hasło głosiła rewolucja francuska?

„Wolność, Równość, Braterstwo".

Czym był stan trzeci?

Grupą obejmującą około 98% ludności Francji, czyli wszystkich poza duchowieństwem i szlachtą. To na niej spoczywał ciężar podatków.

Czym była przysięga w sali do gry w piłkę?

Zobowiązaniem przedstawicieli stanu trzeciego z 20 czerwca 1789 roku, że nie rozejdą się przed uchwaleniem konstytucji. To właściwy początek rewolucji, wcześniejszy niż zdobycie Bastylii.

Kiedy stracono Ludwika XVI?

21 stycznia 1793 roku, po obaleniu monarchii i ustanowieniu republiki.

Kim był Robespierre?

Przywódcą jakobinów, który w latach 1793 i 1794 stał za okresem terroru. Sam został zgilotynowany w przewrocie termidoriańskim w lipcu 1794 roku.

Kiedy uchwalono Deklarację praw człowieka i obywatela?

26 sierpnia 1789 roku. Głosiła równość wobec prawa i suwerenność narodu, ale praw wyborczych nie dała kobietom ani najuboższym.

Kiedy skończyła się rewolucja francuska?

Umownie w 1799 roku, gdy Napoleon Bonaparte przejął władzę w przewrocie 18 brumaire'a.

Dlaczego rewolucja doszła do terroru?

Złożyły się wojna z koalicją państw europejskich, poczucie zagrożenia zewnętrznego i wewnętrznego oraz walka frakcji w samym obozie rewolucyjnym.

Co rewolucja francuska oznaczała dla Polski?

Nadzieje na odbudowę państwa, wyrażone w Legionach Dąbrowskiego i późniejszym Księstwie Warszawskim, które jednak okazały się przedwczesne.