Kongres wiedeński (1815) - postanowienia i znaczenie
Kongres wiedeński obradował w latach 1814–1815 i ustalił nowy porządek Europy po upadku Napoleona. Wielkie mocarstwa przerysowały mapę kontynentu, kierując się zasadami legitymizmu i równowagi sił.
Najważniejsze fakty w pigułce
| Obrady | 1814–1815 |
| Cel | ład w Europie po Napoleonie |
| Zasady | legitymizm, równowaga, restauracja |
| Ziemie polskie | powstało Królestwo Polskie |
Najważniejsze postanowienia
- Restauracja - przywrócenie części dawnych dynastii obalonych przez rewolucję i Napoleona.
- Równowaga sił - żadne państwo nie miało zdominować Europy.
- Sprawa polska: z części Księstwa Warszawskiego utworzono Królestwo Polskie (połączone unią z Rosją), a także Wielkie Księstwo Poznańskie (Prusy) i Rzeczpospolitą Krakowską.
- Powołano Święte Przymierze (Rosja, Austria, Prusy) - sojusz broniący starego porządku.
Trzy zasady kongresu
Warto umieć je rozróżnić, bo zadania często proszą o przypisanie decyzji do zasady.
- Legitymizm - prawo do tronu ma dynastia panująca przed rewolucją, a nie ta, którą osadził Napoleon. Stąd powrót Burbonów we Francji i Hiszpanii.
- Restauracja - przywrócenie porządku sprzed 1789 roku, także społecznego, w tym pozycji arystokracji i Kościoła.
- Równowaga sił - żadne państwo nie może zdominować kontynentu. Dlatego Francji nie rozbito, tylko przywrócono jej granice z 1792 roku: osłabiona, ale nadal licząca się Francja była potrzebna jako przeciwwaga dla Rosji i Prus.
Kto decydował
Obradowało ponad dwieście delegacji, ale realne decyzje zapadały w gronie czterech, potem pięciu mocarstw. Najważniejsze postacie to austriacki kanclerz Klemens von Metternich, gospodarz i główny architekt ładu, car Aleksander I, brytyjski minister Robert Castlereagh oraz przedstawiciel pokonanej Francji, Charles-Maurice de Talleyrand.
Talleyrand jest przykładem skuteczności dyplomatycznej wartym zapamiętania: reprezentując przegranego, wygrał dla Francji miejsce w gronie decydentów, grając na sprzecznościach między zwycięzcami, zwłaszcza w sporze o Saksonię i Polskę.
Obrady przerwało sto dni Napoleona, czyli jego powrót z Elby wiosną 1815 roku. Akt końcowy podpisano 9 czerwca 1815, kilka dni przed Waterloo.
Sprawa polska
Spór o ziemie polskie był najtrudniejszym punktem kongresu i omal nie doprowadził do wojny między niedawnymi sojusznikami. Car chciał całego Księstwa Warszawskiego, czemu sprzeciwiały się Austria i Wielka Brytania.
Kompromis podzielił Księstwo Warszawskie na trzy części:
| Twór | Zależność | Uwagi |
|---|---|---|
| Królestwo Polskie | unia personalna z Rosją | własna konstytucja, sejm, wojsko i waluta |
| Wielkie Księstwo Poznańskie | Prusy | autonomia głównie na papierze |
| Rzeczpospolita Krakowska | protektorat trzech mocarstw | wolne miasto, zlikwidowane w 1846 |
Królestwo Polskie miało początkowo najbardziej liberalną konstytucję w ówczesnej Europie, co czyni je przypadkiem osobliwym: autonomiczny, konstytucyjny twór związany z najbardziej absolutystycznym mocarstwem kontynentu. Sprzeczność ta rozstrzygnęła się piętnaście lat później powstaniem listopadowym.
Znaczenie
- Ład wiedeński utrzymał względny pokój między mocarstwami przez blisko sto lat, do 1914 roku. Żaden konflikt tego okresu nie objął wszystkich naraz.
- Umocnienie konserwatyzmu i systemu tłumienia ruchów narodowych oraz liberalnych, czego narzędziem było Święte Przymierze.
- Kolejny podział ziem polskich, tym razem usankcjonowany przez całą Europę.
- Narastające napięcie, bo porządek ignorował dążenia narodowe, które wybuchły w Wiośnie Ludów.
Co z tego jest na maturze
Pewne są lata, trzy zasady i los ziem polskich. Punktowanym szczegółem jest rozróżnienie trzech tworów na ziemiach polskich i ich zależności.
Najczęstszym zadaniem otwartym jest ocena ładu wiedeńskiego: z jednej strony sto lat bez wojny powszechnej, z drugiej zamrożenie aspiracji narodowych, które wybuchły z opóźnieniem i tym większą siłą.
Najczęstsze pytania
Kiedy odbył się kongres wiedeński?
W latach 1814–1815.
Co to był kongres wiedeński?
Obrady wielkich mocarstw, które ustaliły nowy porządek Europy po upadku Napoleona.
Jakie były postanowienia kongresu wiedeńskiego?
Restauracja dawnych dynastii, równowaga sił, nowy podział ziem polskich i powołanie Świętego Przymierza.
Co ustalił kongres wiedeński?
Nowy porządek Europy po Napoleonie oparty na legitymizmie i równowadze sił.
Co stało się z ziemiami polskimi po kongresie wiedeńskim?
Utworzono m.in. Królestwo Polskie (w unii z Rosją), Wielkie Księstwo Poznańskie i Rzeczpospolitą Krakowską.
Jakie znaczenie miał kongres wiedeński dla Polski?
Oznaczał kolejny podział ziem polskich i brak niepodległego państwa.
Czym było Święte Przymierze?
Sojuszem Rosji, Austrii i Prus broniącym starego, konserwatywnego porządku.
Na czym polegał legitymizm?
Na zasadzie, że prawo do tronu ma dynastia panująca przed rewolucją, a nie ta osadzona przez Napoleona. Stąd powrót Burbonów we Francji i Hiszpanii.
Dlaczego nie rozbito Francji po Napoleonie?
Ze względu na zasadę równowagi sił. Osłabiona, ale nadal licząca się Francja była potrzebna jako przeciwwaga dla Rosji i Prus.
Kto był najważniejszą postacią kongresu wiedeńskiego?
Austriacki kanclerz Klemens von Metternich, gospodarz obrad i główny architekt nowego ładu.
Jak Talleyrand wzmocnił pozycję Francji?
Reprezentując pokonane państwo, wywalczył dla niego miejsce w gronie decydentów, grając na sporach między zwycięzcami o Saksonię i Polskę.
Na ile części podzielono Księstwo Warszawskie?
Na trzy: Królestwo Polskie w unii z Rosją, Wielkie Księstwo Poznańskie pod Prusami i Rzeczpospolitą Krakowską jako wolne miasto.
Czym była Rzeczpospolita Krakowska?
Wolnym miastem pod protektoratem trzech mocarstw, istniejącym od 1815 do 1846 roku, gdy została wcielona do Austrii.
Jak długo utrzymał się ład wiedeński?
Blisko sto lat, do wybuchu I wojny światowej w 1914 roku. Żaden konflikt tego okresu nie objął wszystkich mocarstw naraz.