Imperium Rzymskie - powstanie, rozkwit i upadek (daty)

Imperium Rzymskie to jedno z największych państw w dziejach, które przez wieki dominowało nad basenem Morza Śródziemnego. Rzym przeszedł drogę od małego miasta do imperium w trzech ustrojach: królestwie, republice i cesarstwie.

Najważniejsze fakty w pigułce

Legendarne założenie Rzymu	753 p.n.e.
Republika	od 509 p.n.e.
Cesarstwo	od 27 p.n.e. (Oktawian August)
Upadek cesarstwa zachodniego	476 n.e.

Trzy etapy dziejów Rzymu

1. Królestwo (od 753 p.n.e.) - legendarny początek, rządy królów.
2. Republika (509–27 p.n.e.) - władzę sprawują urzędnicy (konsulowie) i senat; okres wielkich podbojów (m.in. wojny punickie z Kartaginą).
3. Cesarstwo (od 27 p.n.e.) - Oktawian August pierwszym cesarzem; szczyt potęgi i Pax Romana (rzymski pokój).

Rozkwit - Pax Romana

W pierwszych wiekach cesarstwa Rzym zapewnił rozległym terenom pokój, rozwój miast, dróg i handlu. To epoka rzymskiego prawa, akweduktów, Koloseum i ekspansji kultury łacińskiej.

Założenie Rzymu: legenda i fakty

Według legendy Rzym założyli Romulus i Remus w 753 roku p.n.e., bracia wykarmieni przez wilczycę. Romulus miał zabić brata w sporze o to, kto nada miastu imię, i zostać jego pierwszym królem.

Archeologia pokazuje coś innego i mniej efektownego: osadnictwo na wzgórzach nad Tybrem istniało wcześniej, a miasto powstało ze stopniowego zrastania się kilku osad. Data 753 p.n.e. została wyliczona przez rzymskich uczonych wiele wieków po fakcie i jest umowna, podobnie jak lista siedmiu królów.

Warto tę różnicę znać, bo zadania maturalne lubią odróżnianie tradycji od ustaleń nauki.

Dlaczego upadło cesarstwo zachodnie

To najczęściej pytany temat z całej historii Rzymu, a odpowiedź „bo najechali barbarzyńcy" wystarcza rzadko. Przyczyny narastały przez ponad dwa stulecia.

• Kryzys III wieku - kilkadziesiąt lat wojen domowych, w których armia sama obwoływała i obalała cesarzy. Państwo wyszło z tego trwale osłabione.
• Gospodarka i pieniądz - psucie monety, rosnące podatki na utrzymanie armii, wyludnianie się miast i powrót do gospodarki naturalnej.
• Podział państwa w 395 roku na wschodnie i zachodnie, po śmierci Teodozjusza. Bogatsza część wschodnia przetrwała, uboższa zachodnia nie miała z czego finansować obrony.
• Wędrówka ludów - napór Hunów wypchnął plemiona germańskie na terytorium cesarstwa. Goci, Wandalowie i inni osiedlali się w jego granicach, a rzymska armia w coraz większym stopniu składała się z nich samych.
• Utrata Afryki Północnej zajętej przez Wandalów w 439 roku, czyli spichlerza zboża i głównego źródła podatków zachodu.

W 476 roku wódz Odoaker zdetronizował ostatniego cesarza zachodniego, Romulusa Augustulusa. Nie było to jednak spektakularne zawalenie się państwa: Odoaker odesłał insygnia do Konstantynopola i rządził dalej, formalnie uznając zwierzchność cesarza wschodniego. Dlatego 476 rok jest datą umowną, przyjętą przez późniejszych historyków jako koniec starożytności.

Cesarstwo wschodnie (Bizancjum) przetrwało kolejne tysiąc lat, do zdobycia Konstantynopola przez Turków w 1453 roku.

Dziedzictwo Rzymu

Trwałość imperium widać nie w granicach, tylko w tym, co po nim zostało: prawo rzymskie jako podstawa systemów prawnych Europy, łacina jako język nauki i Kościoła przez kolejne stulecia oraz języki romańskie wywodzące się z jej mowy potocznej, a także sieć dróg i miast, na której wyrosła średniowieczna Europa.

Co z tego jest na maturze

Punktowane są przede wszystkim cztery daty z tabeli powyżej i umiejętność przypisania im właściwego ustroju. Drugim stałym elementem jest różnica między republiką a cesarstwem, zwykle w zadaniu porównawczym. Trzecim, najwyżej punktowanym, jest wielorakość przyczyn upadku: odpowiedź wskazująca tylko najazdy zewnętrzne dostaje częściowe punkty.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstało Imperium Rzymskie?

Legendarne założenie Rzymu to 753 p.n.e.; cesarstwo powstało w 27 p.n.e. za Oktawiana Augusta.

Kiedy upadło Imperium Rzymskie?

Cesarstwo zachodnie upadło w 476 roku n.e.; wschodnie (Bizancjum) przetrwało do 1453 r.

Jakie były trzy etapy dziejów Rzymu?

Królestwo (od 753 p.n.e.), republika (509–27 p.n.e.) i cesarstwo (od 27 p.n.e.).

Kto był pierwszym cesarzem rzymskim?

Oktawian August, od 27 roku p.n.e.

Dlaczego upadło Imperium Rzymskie?

Złożyły się na to najazdy plemion germańskich, kryzys gospodarczy, osłabienie armii i podział państwa w 395 r.

Czym różniła się republika od cesarstwa?

W republice rządzili wybierani urzędnicy i senat, w cesarstwie władzę skupiał cesarz.

Co oznacza data 476 n.e.?

Upadek cesarstwa zachodniego i umowny koniec epoki starożytności.

Kto założył Rzym?

Według legendy Romulus w 753 roku p.n.e., po zabiciu brata Remusa. Archeologia pokazuje, że miasto powstało ze stopniowego zrastania się osad nad Tybrem, a data jest umowna.

Kiedy nastąpił podział cesarstwa rzymskiego?

W 395 roku, po śmierci Teodozjusza, na cesarstwo zachodnie i wschodnie.

Kto był ostatnim cesarzem zachodniorzymskim?

Romulus Augustulus, zdetronizowany w 476 roku przez Odoakera.

Czym było cesarstwo wschodniorzymskie?

Wschodnią częścią imperium po podziale z 395 roku, znaną później jako Bizancjum. Przetrwała do zdobycia Konstantynopola przez Turków w 1453 roku.

Czym był Pax Romana?

Okresem względnego pokoju i rozkwitu w pierwszych wiekach cesarstwa, z rozwojem miast, dróg i handlu na rozległych terenach.

Co Europa zawdzięcza Rzymowi?

Prawo rzymskie jako podstawę systemów prawnych, łacinę i wywodzące się z niej języki romańskie oraz sieć dróg i miast.